سنجيده‌ترين طرحى بود كه در آن شرايط مىتوانست حكومت او را از خطر سقوط حفظ ، منافعش را تأمين و آينده‌اش را تضمين كند . مأمون در پى اين تصميم نامه‌اى براى امام رضا عليه السلام نوشت . فضل بن سهل ، وزير او نيز نامه‌اى جداگانه نوشت و پيشواى هشتم را به مرو فراخواندند . « 1 » هدف مأمون از طرح ولايتعهدى درباره هدف مأمون از طرح مسألهء ولايتعهدى به امام رضا عليه السلام نظرات و احتمالاتى چند ذكر شده است . مهم‌ترين اين نظرات عبارت است از : 1 - تمايلات شيعى و حق‌گرايى « 2 » مأمون كه از نبوغ سياسى ويژه‌اى برخوردار بود با ظرافت خاصى كوشيد تا وانمود كند در اين تصميم خود خلوص نيّت دارد و از سر حق‌باورى نسبت به علويان و اعتقاد و علاقه وافرى كه به امام رضا عليه السلام دارد دست به اين كار زده است . منشأ اين احتمال ، نفاقى است كه در چهره مأمون وجود داشت . عملكرد او به گونه‌اى بود كه كسى نمىتوانست به ماهيّت اعتقادى وى پى ببرد . وى از يك سو از بدگويى و نكوهش صحابه حتى معاويه خوددارى مىكرد و معتقد بود اين سياست براى ملكدارى بهتر است . « 3 » در عين حال اقدام به قتل بسيارى از علويان و در رأس آنان امام رضا عليه السلام كرد و به كارگزار خود در مصر نوشت منبرهايى را كه بر آن‌ها براى حضرت رضا عليه السلام دعوت شده است ، شستشو كند . « 4 » از سوى ديگر نسبت به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله اظهار ارادت مىكرد و حضرت على عليه السلام را

--> ( 1 ) - متن نامه مأمون در منابع تاريخى نيامده است . براى آگاهى از متن نامه فضل بن سهل به الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، ص 446 رجوع كنيد . ( 2 ) - مورخانى مانند طبرى ، ابن اثير ، مسعودى ، ابن طقطقى و سيوطى اين احتمال را ذكر كرده‌اند . ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 8 ، ص 554 ؛ كامل ، ج 6 ، صص 326 و 438 ؛ مروج الذهب ، ج 3 ، ص 441 ؛ الفخرى ، ص 198 و تاريخ الخلفاء ، ص 307 . ( 3 ) - عصر المأمون ، ج 1 ، ص 371 . ( 4 ) - الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، ص 197 .